هر روزه ماهیگیران ورزشیِ بیشتری در هر سطحی با رهاسازی ماهی پس از صید، لذت را تجربه میکنند. انجام ماهیگیری ورزشی بدون گرفتنِ جانِ ماهی یا بهصورت بگیر و رها کن، موضوعِ جدیدی نیست. این اقدام سالهاست که در سرتاسر دنیا انجام میشود و این قانونِ ماهیگیری برای حفاظت برخی گونهها در زیستگاههای مختلفِ آبی، مانند ماهی خالقرمز (Salmo trutta) میباشد. هنوز میتوانیم مناطق و ذخایر آبی را که دههها از این قوانین تبعیت میکنند بیابیم.
برخورد صحیح و اصولی با ماهی صید شده، باعث افزایش احتمالِ زنده ماندن آن میشود.
موضوعی که هنوز بسیاری از مردمِ ماهیگیر نسبت به آن آگاهیِ کامل ندارند این است که بقاء ماهی پس از رهاسازیِ آن، تا حدود زیادی به چگونگی رفتارِ ماهیگیر با ماهی بیرون از آب وابسته است. اقدامات خاصی وجود دارد که ماهیگیرانِ ورزشی انجام میدهند ولی با این حال مهم است که این اقدامات اصلاح شوند تا از آسیب رساندن به ماهیای که قصد رهاکردن داریم جلوگیری کنیم.
۱. در بگیر و رها کن، زمان طلا است
همه ماهیانِ آب شور و آبشیرین از سیستم تنفسی پیچیدهای برخوردارند که به آنها اجازه میدهد بهصورت مستقیم اکسیژن لازم را برای حیات از آب دریافت کنند. بیرون از آب قادر به دریافت اکسیژن نیستند، پس ممکن است از بین بروند. بعضی از گونهها مقاومت کمتری نسبت به بیرونِ آب ماندن دارند، آنها باید سریعا به آب بازگردند. برای برخی گونهها ممکن است بیش از یک دقیقه بیرونِ آب ماندن خطرناک و کشنده باشد. بنابراین ضروری است که ما سریع عمل کنیم: درآوردن قلاب از دهان ماهی، گرفتنِ عکس و بازگشت به آب!
گرفتن ماهی بهصورت صحیح و مناسب، بهصورت افقی، بدون اعمال فشار در ناحیه حفره شکم و قرار دادن انگشتان بین باله سینهای برای جلوگیری از لیز خوردن ماهی
۲. به آبششها دست نزنید
در دو طرف سر ماهی، شیارهایی مشاهده میکنید که محل قرارگیریِ آبششها هستند و توسط یک نوع پوشش خاص به نام آبششپوش (operculum) که کارکردی دریچه مانند دارد، محافظت میشوند. ماهی برای تنفس، از طریقِ دهان آب را دریافت میکند. این آب از میان آبششها عبور داده میشود، محلی که جذب اکسیژن را فراهم میکند و سرانجام از طریق آبششپوش خارج میگردد. آبشش دارای بافتی نرم و مویرگی است. این بافت لایهای یا رشتهای است که توانایی جذب اکسیژن محلول در آب را برای ماهی فراهم میکند. آنها بسیار حساس و آسیبپذیر هستند، بنابراین هرگز نباید آنها را لمس کرد، چه برسد به اینکه انگشتانِ خود را داخل حفره آبششی کنیم تا ماهی فرار نکند! در این موارد احتمال مرگ ماهی بهشدت افزایش مییابد. شاید شاهد این باشیم که در زمان رهاسازی، ماهی به سرعت فرار میکند ولی پس از چندساعت احتمالا خواهد مرد.
۳. با فشار ماهی را نکُش
تقریبا تمامی اعضای ماهی مانند روده، کلیه، قلب، کبد و کیسه هوا در حفره شکمی قرار دارد. این حفره بعد از سر و در ناحیه باله سینهای قرار گرفته است. این همان ناحیهای است که معمولا ماهی را از آنجا نگه میداریم تا قلاب را از دهانش خارج کنیم. اگر فشار بیش از حدی به این قسمت وارد کنیم اندامهای داخلی ماهی آسیب جدی خواهند دید که منجر به مرگِ ماهی در آینده نزدیک خواهد شد. بنابراین حتی اگر ماهی تقلا میکند، یا اینکه عصبی هستیم و یا قصد خارج کردنِ قلاب از دهان ماهی را داریم باید حواسمان باشد که فشار بیش از اندازهای به ماهی وارد نکنیم وگرنه باعث مرگ آن خواهیم شد.
فشار بیش از حد به ماهی، باعث مرگ آن میشود
۴. بگیر و رها کن، بدونِ زخم و جراحت بهتر است
هر ماهیگیری میداند که بدن ماهی بسیار لیز است چون از مادهای لغزنده تشکیل شده که گاهی دشواریهایی برای نگه داشتن صید به همراه خود دارد. این ماده لغزان (mucilaginous) که سطح بدنِ ماهی را پوشانده است باعث پیشگیری از عفونت ماهی میشود و همچنین با کاهش اصطکاک ماهی با آب، سرعتِ شنای آن را افزایش میهد. سطحِ بدن ماهی بسیار حساس است و هرگونه تماس آن با چیزهایی مانندِ پارچه خشک، کفِ زمین و یا شن و سنگ باعث از بین رفتن این ماده لغزنده میشود و همچنین باعث بروزِ زخمهای کوچکی میگردد که این زخمها در آینده باعث مبتلا شدن ماهیها به انواعِ عفونت خواهد شد.
۵. زمانِ اضطراب
اگر گمان میکنید که استرس فقط برای انسانها است و ما با ماهیگیری کردن در حال مبارزه و از بین بردن آن هستیم، اشتباه میکنید! هر حیوانی از نوعی اضطراب رنج میبرد. از زمانی که ماهی طعمه را میبلعد، مبارزه آغاز میشود و در بیشتر اوقات ماهیگیر برنده خواهد شد. گاهی این مبارزه طولانی است و حتی باعث آسیبِ ماهی میشود. این وضعیت دو اثر بر روی صید ما خواهد گذاشت: خستگی ناشی از مصرف انرژی زیاد در حین مبارزه و استرسِ بدنی. هر دو عامل باعث میشوند که سیستم ایمنی ماهی تضعیف شده و احتمال زنده ماندنِ ماهی کاهش یابد. چگونه میتوانیم از این حالت دوری کنیم؟ برای مثال: با استفاده از یک تورِ دستی (چاک)، حمل ماهی با احتیاط و بهدرستی، پرهیز از باز کردن بیش از حد دهان و لمس چشمها …
استفاده از تورِ دستی (چاک) باعث کاهش استرس و خستگی ماهی میشود
موارد فوق در پایان به این صورت خلاصه میشود: زمانی که ماهی میگیریم و قصد رهاسازی داریم تا به رشد و بقای خود ادامه دهد، باید بدانیم که این موجود فوقالعاده حساس و آسیبپذیر است و بایستی با احتیاط و ظرافت زیادی با آن رفتار کنیم و هرچه سریعتر آن را به محل زندگی خودش برگردانیم.
نوشته: Miguel Sanchez Huertas
ترجمه: پیمان میر
ویرایش فنی-نگارشی: نوید عباسی کهن
