مقدمه‌ای بر ماهی‌شناسی

هدف اصلی از راه‌‌اندازی این بخش ماهی‌‌شناسی، آشنایی مختصر شما ماهیگیران با ماهیانی است که در آب‌‌های ایران مقیم هستند و چه بسا در قلاب شما نیز گرفتار شوند. همچنین به گونه‌‌های کمیاب و در معرض خطر انقراض نیز اشاره خواهد شد تا در برخورد با آنها احتیاط بیشتری به عمل آوریم.

از منابع معتبر داخلی و خارجی و همچنین تحقیقات دوستان و ماهیگیرانی که در این زمینه فعالیت داشته‌‌اند بهره برده‌‌ایم. بی‌‌شک اطلاعات ارائه شده بدون اشکال نبوده، همان‌‌طور که اختلاف نظرات درباره برخی گونه‌‌ها و حتی تقسیم‌‌بندی‌‌ها در مراجع معتبر همچنان وجود دارد.

مهم‌‌ترین منابعی که از آنها در بخش ماهی‌‌شناسی این سایت استفاده شده به شرح زیر است:

• کتاب اطلس ماهیان آب‌‌های داخلی ایران، دﮐﺘﺮ ﯾﺰدان ﮐﯿﻮاﻧﯽ، دﮐﺘﺮ ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ ﻧﺼﺮی، دﮐﺘﺮ ﮐﯿﻮان ﻋﺒﺎﺳﯽ، دﮐﺘﺮ اﺻﻐﺮ ﻋﺒﺪﻟﯽ. ۱۳۹۵ . ﻧﺎﺷﺮ: ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ اﯾﺮان؛
• کتاب اطلس ماهیان حوزه جنوبی دریای خزر (آب‌‌های ایران)، مهدی ناصری جلودار، اصغر عبدلی، ۱۳۸۳ . ناشر: موسسه تحقیقات شیلات ایران؛
• کتاب اطلس ماهیان دریایی خلیج فارس و دریای عمان، نرسی نصیرآبادی. ۱۳۹۱؛
• تارنمای بانک اطلاعاتی بین‌‌المللی ماهیان، (Fishbase.org)؛
• تارنمای بانک اطلاعاتی ماهیان ایران، (FishBase.ir)؛
• تارنمای مطالعات ماهی‌شناسی ایران، ماهی‌‌شناس برجسته کانادایی، برایان دبلیو کد (Briancoad.com)؛
• و راهنمایی و تحقیقات تنی چند از دوستان فعال در این زمینه؛ آقایان افشین افضلی و احمدرضا عظیمی.

به طور کلی در علم ماهی‌‌شناسی (Ichthyology)، رده‌‌بندی کامل هر ماهی به شکل زیر ارائه می‌‌شود:

رده — Class

فرورده — Subclass

راسته — Order

خانواده (تیره) — Family

زیرخانواده (سرده) — Subfamily

جنس — Genus

گونه — Species

زیرگونه — Subspecies

ولی در این بخش از سایت سعی خواهد شد تا رده‌‌بندی به شکلی مختصر و مفید ارائه شود تا موجب سردرگمی خوانندگان نگردد. برخی واژگان فارسی ممکن است نامانوس به نظر برسند، با این حال معادل لاتین آنها نیز قید خواهد شد.

برخی خانواده‌‌ها را به دلیل گستردگی زیاد به صورت سرده یا جنس، در چند بخش معرفی خواهیم کرد؛ مانند خانواده کپورماهیان.

فعلا به بررسی ماهیان آب شیرین داخلی می‌‌پردازیم و سپس در فرصت مناسب به سراغ ماهیان آب‌‌شور خواهیم رفت.

عمده ماهیان آب‌‌شیرین موجود در ایران را می‌‌توان به شکل زیر دسته‌‌بندی کرد:

راسته دهان‌‌گردماهی شکلان (Petromyzontiformes)

خانواده دهان‌‌گردماهیان (Petromyzontidae)

راسته تاس‌‌ماهی شکلان (Acipenseriformes)

خانواده تاس‌‌ماهیان (Acipenseridae)

راسته شگ‌‌ماهی شکلان (Clupeiformes)

خانواده شگ‌‌ماهیان (Clupeidae)

راسته شن‌‌ماهی شکلان (Gonorhynchiformes)

خانواده خامه‌‌ماهیان (Chanidae)

راسته کپورماهی شکلان (Cypriniformes)

خانواده کپورماهیان (Cyprinidae)

خانواده رفتگرماهیان (Cobitidae)

خانواده لوچ‌‌ماهیان (Nemacheilidae)

راسته گربه‌‌ماهی شکلان (Siluriformes)

خانواده ارتشی‌‌ماهیان (Sisoridae)

خانواده اسبله‌‌ماهیان (Silurridae)

خانواده اشلمبو‌‌ماهیان (Heteropneustidae)

خانواده چامو ماهیان (Bagridae)

راسته آزادماهی شکلان (Salmonifores)

خانواده آزادماهیان (Salmonidae)

راسته اردک‌‌ماهی شکلان (Esociformes)

خانواده اردک‌‌ماهیان (Esocidae)

راسته کفال‌‌ماهی شکلان (Mugiliformes)

خانواده کفال‌‌ماهیان (Mugilidae)

راسته آذین‌‌ماهی شکلان (Atheriniformes)

خانواده آذین‌‌ماهیان (Atherinidae)

راسته کپور دندان‌‌ماهی شکلان (Cyprinodontiformes)

خانواده پشه‌‌ماهیان (Poeciliidae)

خانواده کپور دندان‌‌ماهیان (Cyprinodontidae)

راسته خارماهی شکلان (Gasterostiformes)

خانواده خارماهیان (Gasterostidae)

خانواده نی‌‌ماهیان (Syngnathidae)

راسته مرداب مارماهی شکلان (Synbranchiformes)

خانواده خارمارماهیان (Mastacembelidae)

راسته سوف‌‌ماهی شکلان (Perciformes)

خانواده سوف‌‌ماهیان (Percidae)

خانواده گردک‌‌ماهیان (Cichlidae)

خانواده گاوماهیان (Gobiidae)

خانواده سرماری ماهیان (Channidae)

در مطالب آتی بخش ماهی‌‌شناسی، عمده ماهیان داخلی را به تدریج معرفی خواهیم کرد.