چگونه ماهی قزل آلا را صید کنیم

قصد دارم در حد دانش و توانایی خود مطالبی را که در مدت سه سال گذشته در مورد صید ماهی قزل آلا یاد گرفتم و با تجربیاتم راستی‌‌آزمایی کردم، در قالب یک مقاله تقدیم شما علاقمندان تازه وارد کنم. امیدوارم همیشه در ماهیگیری و بردن ماهی به منزل، انصاف را رعایت کنیم.

ماهی قزل آلا (منظور در این مقاله ماهیان خال‌قرمز و رنگین‌کمان) یک ماهی سردآبی است که در دسته ماهیان شکارچی قرار می‌‌گیرد، به این معنی که گوشت‌‌خوار بوده و تقریبا به هر جنبنده‌‌ای که در دهانش جا شود حمله می‌‌کند. این ماهی علاقه خاصی هم به خوردن انواع پشه‌‌ها، لاروها و جانداران کوچک آبزی دارد. البته گونه رنگین کمان آن در آب‌‌های سرد کشور به فراوانی پرورش داده می‌‌شود و گونه خال‌قرمز آن نیز به صورت بومی و وحشی وجود دارد. پرورش این ماهی در آب‌‌هایی با دمای کمتر از ۱۸ درجه سانتی‌‌گراد امکان پذیر است ولی دمای ایده‌‌آل پرورش حدود ۱۴ درجه است.

ماهی خال‌قرمز از گونه‌‌های حفاظت شده کشور بوده و صید آن فقط با رعایت نکاتی مجاز است. رهاسازی این گونه ماهی اجباری بوده و بردن آن شما را مشمول جریمه سنگینی خواهد کرد. همیشه در مزارع پرورش ماهی رنگین‌کمان، تعدادی از ماهی‌‌ها فرار کرده و به رودخانه مجاور راه می‌‌یابند. از این رو این ماهی‌‌ها که غیربومی به شمار می‌‌روند بیشتر به صورت تخم ماهی عقیم شده وارد کشور می‌‌شوند تا امکان تولیدمثل در آب‌‌های کشورمان را نداشته باشند. البته تعدادی از مزارع نیز خود اقدام به تکثیر این ماهیان کرده‌‌اند که معمولا اقدام به عقیم‌‌سازی تخم‌‌ها نمی‌‌کنند.

خب از این موارد بگذریم و سراغ روش‌‌های صید ماهی قزل آلا برویم. چندین روش اصلی برای صید این ماهی وجود دارد که می‌‌توانم به صورت کلی موارد زیر اشاره کنم.

۱- روش اسپینینگ:

مانند هر ماهی شکارچی امکان صید این ماهی با طعمه‌‌های مصنوعی (پرک، قاشقک، ماهی‌‌نما و…) وجود دارد. یکی از بهترین طعمه‌‌ها پرک (اسپینر یا لانسه) بوده که با کشیده شدن در آب و چرخش، احتمالا یک بچه ماهی را تداعی کرده و قزل آلا به آن حمله می‌‌کند. پرک با چرخش خود در آب، نور را منعکس کرده و ماهی مهاجم را به خود جلب می‌‌کند. بیشتر ماهیان شکارچی بر قلمروی خود حساس هستند بنابر این گاهی قزل آلا به عنوان یک رقیب گستاخ به طعمه شما حمله خواهد کرد. در فصل زمستان با توجه به کُند شدن قزل آلا و تغذیه کمتر، نسبت به پرک شما واکنش کمتری نشان خواهد داد، با این حال در ساعات گرم‌‌تر روز شانس خود را بیازمایید!

ویدئوی صید به روش اسپینینگ

پرک‌‌هایی در اندازه‌‌های ۲ و ۳ برای صید رنگین کمان مناسب هستند. همیشه طعمه در چند رنگ مختلف همراه خود داشته باشید (مخصوصا نقره‌‌ای و طلایی). ماهیگیرانی را می‌‌شناسم که بیش از ۹۰% صیدهای خود را به این روش انجام می‌‌دهند و معتقدم که اسپینینگ قزل آلا یک تخصص و هنر است که خودم هنوز به اندازه لازم به آن دست نیافته‌‌ام. در خصوص انواع طعمه‌‌های مصنوعی و رنگ‌‌ها، از پیش مطالبی در سایت معرفی شده است.

۲- روش شناوری:

احتمالا همه شما با این روش آشنا هستید و اولین تجربه ماهیگیری شما با این روش بوده است. نتیجه استفاده از یک شناور کوچک در بالا و یک ریسه ساده تک قلاب در پایین، می‌‌تواند صیدهای فوق العاده‌‌ای برای شما باشد. همیشه در صید این ماهی تیزبین از قطعات ظریفی استفاده کنید. خودم معمولا نخ ریسه به قطر ۰٫۲mm نایلونی یا فلوروکربن بی‌‌رنگ استفاده می‌‌کنم. برای صید این ماهی استفاده از نخ بافته (Braid) را به کلی فراموش کنید! قلاب هم معمولا پایه بلند (J VMC) اندازه ۶ یا ۸ در ریسه می‌‌بندم، البته بستگی به اندازه ماهی هدف و نوع طعمه نیز دارد. طول ریسه، تعداد و وزن سرب‌‌های ساچمه‌‌ای (چاک‌‌دار) متناسب با عمق و شدت جریان آب باید انتخاب شود. ولی معمولا از یک ریسه ۵۰ سانتی‌‌متری با ۲ سرب چاک‌‌دار ۱ تا نیم گرمی با فاصله ۱۵ سانتی‌‌متری از یکدیگر استفاده می‌‌کنم. ارتفاع شناور را طوری تنظیم کنید تا طعمه شما به بستر آب گیر نکند. در تابستان معمولا ارتفاع شناور را کمتر می‌‌کنم تا طعمه در عمق کمتری قرار بگیرد! ریسه را به بالادست منطقه موردنظر پرتاب کنید و بگذارید مانند یک طعمه سرگردان در جریان آب به پایین دست حرکت کند و تکرار و تکرار. با پایین رفتن شناور در آب، تقه را محکم بزنید چون احتمال نفوذ قلاب در این روش کمتر از دیگر روش‌‌ها است!

۳- روش انتظاری:

یکی از روش‌‌های رایج استفاده از سرب سنگین و ثابت نگه داشتن ریسه در یک نقطه است. این روش را در آب‌‌های راکد و دریاچه‌‌ها بیشتر می‌‌پسندم ولی خیلی از دوستان در رودخانه هم از روش انتظاری استفاده می‌‌کنند و نتیجه هم می‌‌گیرند. معمولا طول ریسه حدود ۶۰ تا ۱۰۰ سانتی‌‌متر است که دو انشعاب به همراه دارد (همان ریسه انشعابی معروف و سنتی). وزن سرب بسته به جریان آب می‌‌تواند ۱۰ تا ۳۰ گرم باشد که در پایین ریسه قرار می‌‌گیرد و دو انشعاب با فواصل حدود ۱۵ سانتی در بالاتر گره زده می‌‌شوند. برخی دوستان نیز سرب را در وسط ریسه و میان دو انشعاب می‌‌بندند (معروف به ریسه آملی!). سعی کنید سرب را طوری گره بزنید تا در صورت گیر کردن میان سنگ‌‌ها، فقط سرب را از دست دهید نه همه ریسه. ریسه را جایی که فکر می‌‌کنید ماهی قرار دارد پرتاب کرده و چند دقیقه‌‌ای منتظر بمانید و سپس جای دیگری انتخاب کنید.

۴- روش فلای یا پشه مصنوعی:

یکی از زیباترین و تخصصی‌‌ترین روش‌‌های صید قزل آلا است که متاسفانه بنده تجربه و شناخت چندانی از آن ندارم. در این روش از طعمه‌‌های مصنوعی کوچکی (پشه) که بر روی قلاب بافته شده‌‌اند استفاده می‌‌شود. با توجه به وزن کم طعمه‌‌ها، چوب و چرخ مخصوصی نیز باید به کار گرفته شود.

طعمه‌‌ها:

با توجه به این که در مزارع پرورشی، ماهی‌‌ها فقط از خوراک ماهی (معروف به لوفاک) تغذیه می‌‌کنند بنابر این به این طعمه اعتماد خاصی دارند. یکی از طعمه‌‌های برتر همین لوفاک یا خمیر آن بوده که قبلا روش تهیه آن، در کانال ارائه شده است.

یکی دیگر از بهترین طعمه‌‌ها، کرم خاکی است که همگی با آن آشنا هستیم. استفاده از طعمه‌‌های میدانی هر منطقه  نیز شانس صید شما را بالا خواهد برد. کافی است کمی اطراف آب یا حتی درون آب را جستجو کنید، قزل آلا از همین جانداران کوچک تغذیه می‌‌کرد؛ مانند ملخ، مگس، رُش و بچه ماهی. البته به کارگیری طعمه زنده در برخی آب‌‌ها ممنوع است (مانند منطقه هراز)، بنابر این از پیش قوانین ماهیگیری آن منطقه را حتما مطالعه بفرمایید.

برخی طعمه‌‌های آماده شرکتی نیز در بازار یافت می‌‌شود که معروف‌‌ترین آنها مربوط به شرکت برِکلی است. این محصولات در شکل‌‌های خمیری و توپی و در انواع رنگ و مزه موجود است. معمولا حالت شناوری دارند و در روش انتظاری بهتر نتیجه می‌‌دهند. خودم استفاده از این طعمه‌‌ها را در آب‌‌های ساکن و دریاچه‌‌ها بیشتر می‌‌پسندم. البته با توجه به گران شدن آنها دیگر تمایل چندانی به استفاده ندارم.

چند نکته دیگر:

از چوب و چرخ سبکی استفاده کنید چون معمولا ریسه و طعمه شما سبک است و در بیشتر روش‌‌ها مجبورید چوب را همیشه در دست خود نگه دارید.

برای علاقمندان تازه‌‌کار، روش‌‌های شناوری و انتظاری را پیشنهاد می‌‌کنم. پس از مدتی خودتان در می‌‌یابید که چه روش‌‌هایی مناسب شما است و حتی با تغییرات جزیی روش منحصر به فرد خودتان را خواهید داشت!

در یک برنامه ماهیگیری ممکن است ریسه‌‌های زیادی از دست بدهید (مخصوصا در رودخانه) یا نیاز باشد تا از چندین روش گوناگون استفاده کنیم، پس همیشه ریسه‌‌های آماده در کیف خود داشته باشید.

ماهی‌‌های تازه فراری یا کوچک معمولا به راحتی فریب می‌‌خورند و کار ساده‌‌ای خواهید داشت. ولی در مقابل برای صید ماهی‌‌های بزرگ و تقریبا وحشی شده، دچار چالش خواهید شد.

ماهی‌‌های تازه فراری معمولا تا چند روز در نزدیکی محل خروجی آب مزرعه پرورش ماهی به رودخانه باقی می‌‌مانند، بنابر این ماهیگیری در این نقاط را فراموش نکنید. در کانال‌‌های آب ورودی و خروجی مزارع فقط با اجازه مالک آنجا ماهیگیری کنید.

ماهی قزل آلا شاید در کمتر از ده درصد نقاط یک رودخانه حضور داشته باشند. اگر طعمه و ریسه مناسبی داشته باشید ولی در نقطه درستی ماهیگیری نکنید موفقیتی نخواهید داشت. در خصوص چگونگی آب‌‌خوانی و مکان‌‌یابی ماهی قزل آلا در رودخانه، این مطلب را حتما مطالعه بفرمایید.

رعایت سکوت و استتار از نکات واجب در ماهیگیری قزل آلا است. این ماهی بینایی قوی و وسیعی دارد ولی نسبت به پشت سرِ خود دیدِ خوبی ندارد. پس سعی کنید فاصله مناسب را از آب داشته باشید و بی جهت وارد آب نشوید.

معتقدم ماهیگیری فقط گرفتن ماهی نیست؛ لذت بردن از طبیعت، دیدار با دوستان و دور بودن از دغدغه‌‌های روزمره هدف اصلی من از این ورزش است.

نوشته: نوید عباسی کهن