معرفی چرخ فلای (Fly)

چرخ فلای (Fly)

چرخ فلای (Fly)

چرخ فلای چرخی است که به طور طبیعی با خارج کردن نخ از چرخ توسط یک دست عمل می‌‌کند، در حالی که چوب با دست دیگر پرتاب می‌‌شود. وظایف اصلی یک چرخ فلای ذخیره کردن نخ، تامین فشاری بی وقفه (کلاچ) هنگام حرکت طولانی ماهی و ایجاد تعادل وزنی هنگام پرتاب چوب است. چرخ فلای از نظر ساختار مکانیکی بسیار ساده بوده و از ابتدای طراحی اولیه توسط اورویس (Charles F. Orvis) در سال ۱۸۷۴ میلادی تا به امروز تغییرات اندکی داشته است. اورویس نخست طرح استفاده از فلزات سبک با سوراخ‌‌های متعدد را برای ساخت بدنه معرفی کرد که به چرخی سبک‌‌تر منجر می‌‌شد و به نخ فلای اجازه می‌‌داد تا زودتر خشک شود.

چرخ‌‌های فلای جدید مجهز به یک دستگیره در سمت راست خود هستند. بیشتر آنها دارای کلاچ نیستند ولی اگر به سیستم Click/Pawl مجهز باشند از چرخش بیش از حد چرخ هنگام بیرون کشیدن نخ جلوگیری می‌‌کنند. ماهیگیر برای خسته کردن ماهی به سادگی با دست فشاری بر روی لبه اسپول (قرقره) وارد می‌‌کند (به اصطلاح Palming the rim). اخیرا سیستم Click/Pawl به گونه‌‌ای اصلاح شده‌‌ است تا نقش کلاچی با تنظیم محدود را بازی نماید. اگرچه این سیستم برای ماهی‌‌های کوچک‌‌تر مناسب است ولی قدرت کافی برای کنترل ماهی‌‌های بزرگ‌‌تر را نخواهد داشت.

زمانی چرخ‌‌های فلای افزاینده (Multiplier) به طور گسترده‌‌ای موجود بودند. این چرخ‌‌ها مجهز به دنده‌‌هایی با نسبت ۱:۲ و ۱:۳ بودند که سرعت جمع کردن نخ را افزایش می‌‌دادند. با این حال از نظر بسیاری از ماهیگیران وزن، پیچیدگی و قیمت بیشتر آنها مزیت سرعت بالای جمع کردن نخ را توجیه نکرد. در نتیجه امروزه به ندرت از آنها استفاده می‌‌شود و برای سریع جمع کردن نخ، چرخ‌‌هایی با اسپول بزرگ (طراحی Large arbor) جایگزین آنها شده است.

چرخ‌‌های فلای اتوماتیک از یک فنر سیم پیچ بهره می‌‌گیرند که با یک تکان اهرم نخ را به داخل چرخ می‌‌کشد. این نوع چرخ‌‌ها نسبت به اندازه خود سنگین هستند و ظرفیت نخ محدودی دارند. چرخ‌‌های فلای اتوماتیک در دهه ۶۰ میلادی بیشترین محبوبیت را داشتند و از آن زمان بارها در فروش از چرخ‌‌های فلای معمولی پیشی گرفته‌‌اند.

چرخ‌‌های فلای نوین سیستم‌‌های کلاچ دیسکی پیچیده‌‌تری دارند که از مواد ترکیبی ساخته شده‌‌اند و محدوده تنظیم، پایداری و مقاومت در برابر حرارت ناشی از اصطکاک کلاچ (لگام) را بالا می‌‌برند. بیشتر این چرخ‌‌های جدید دارای اسپولی بزرگ هستند تا تابش نخ (Memory) را کاهش دهند و همچنین سرعت جمع کردن نخ را هنگام شل شدن آن بر اثر حرکت ناگهانی ماهی به سمت ماهیگیر بالا برند. این چرخ‌‌ها معمولا توانایی کار با هر دو دست را دارند و ماهیگیر می‌‌تواند دستگیره را در هر سمتی از چرخ که تمایل دارد قرار دهد.

چرخ‌‌های فلای آب شور مخصوصا برای استفاده در محیط دریایی طراحی شده‌‌اند. این چرخ‌‌ها معمولا اسپول بزرگی دارند که از انواع آب شیرین بزرگ‌‌تر است. این نوع اسپول سرعت بازیابی و ظرفیت نخ را می‌‌افزاید و امکان مبارزه با ماهیان قدرتمند دریایی را فراهم می‌‌سازد. برای جلوگیری از پوسیدگی، چرخ‌‌های فلای آب شور معمولا از بدنه و اسپول آلومینیومی، قطعات فولادی ضدزنگ به همراه بلبرینگ‌‌های ضدآب ساخته می‌‌شوند.

عملکرد چرخ فلای

چرخ‌‌های فلای معمولا دستی و بدون دنده طراحی می‌‌شوند. با چرخاندن دستگیره کناری چرخ، اسپول نیز می‌‌چرخد و نخ را جمع می‌‌کند. در چرخ‌‌های بدون دنده (با نسبت ۱:۱)، هر دور چرخاندن دستگیره برابر با یک دور چرخش اسپول است. چرخ‌‌های فلای یکی از ساده‌‌ترین انواع چرخ‌‌های ماهیگیری هستند و نسبت به چرخ‌‌های اسپینینگ قطعات خیلی کمتری دارند. با بزرگ‌‌تر شدن ماهی اهمیت چرخ بیشتر می‌‌شود. بر روی بدنه بیرونی چرخ دو دگمه وجود دارد که یکی برای آزاد کردن اسپول و دیگری برای تنظیم کلاچ به کار می‌‌رود.

کلاچ چرخ فلای

سیستم کلاچ چرخ فلای دو هدف را دنبال می‌‌کند. نخست این که، آنها از چرخش بیش از حد چرخ هنگام پرتاب جلوگیری می‌‌کنند. دوم این که، با اعمال فشار بر روی نخ ماهی در حال مبارزه را خسته می‌‌کنند. چهار نوع اصلی سیستم کلاچ وجود دارد که در چرخ‌‌های فلای به کار می‌‌روند: ضامن و گیره (Ratchet and Pawl)، کلاچ کولیسی (Caliper)، کلاچ دیسکی (Disk) و کلاچ خط مرکزی (Center line).

کلاچ ضامن و گیره زمانی که قرقره (اسپول) در حال چرخش است به صورت خودکار بر اسپول ضربه‌‌های ریزی می‌‌زند. کلاچ کولیسی باعث می‌‌شود تا بالشتک‌‌های آن بر روی اسپول چرخ ساییده شوند. کلاچ دیسکی فشار را بر روی صفحاتی (دیسک) اعمال می‌‌کند و سپس این فشار بر روی اسپول منتقل می‌‌گردد. کلاچ خط مرکزی نیز به علت این که فشار را به طور مستقیم بر روی اسپول نزدیک به محور چرخش اعمال می‌‌کند به عنوان بهترین نوع کلاچ شناخته می‌‌شود.